👉 ઉત્તર :
માનવીએ પોતાના બુદ્ધિકૌશલ્ય અને વિજ્ઞાનની મદદથી કુદરતી જૈવિક અને અજૈવિક ઘટકો સાથે આંતરક્રિયા કરીને જે નવા પરિવેશનું સર્જન કર્યું છે તેને 'માનવનિર્મિત પર્યાવરણ' કહે છે :

• આદિકાળથી મનુષ્ય ભટકતું જીવન છોડી પોતાની જરૂરિયાતો મુજબ પર્યાવરણમાં અનુકૂલન સાધીને ફેરફારો કરતો રહ્યો છે.
• ખેતીની શરૂઆત, પશુપાલન, અગ્નિ અને ચક્રની શોધ, ઉદ્યોગો, વાહનવ્યવહારના માર્ગો, શહેરીકરણ અને ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ દ્વારા માનવે પોતાની આસપાસ એક નવું માળખું ઊભું કર્યું છે.
• આ માનવનિર્મિત પર્યાવરણને 'સાંસ્કૃતિક પર્યાવરણ' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

👉 ઉત્તર :
જમીનનું પ્રદૂષણ અટકાવવા માટે નીચે મુજબના પગલાં લેવાં જરૂરી છે :
• ખેતીમાં રાસાયણિક ખાતરો અને ઝેરી જંતુનાશક દવાઓના સ્થાને જૈવિક ખાતર, દેશી છાણીયું ખાતર, અળસિયાનું ખાતર અને લીલો પડવાશ વાપરવો જોઈએ.
• પાક સંરક્ષણ માટે જંતુનાશકોનો જરૂર પૂરતો અત્યંત મર્યાદિત ઉપયોગ કરવો.
• ઔદ્યોગિક અને ઘરગથ્થુ ઘન કચરાનું યોગ્ય વર્ગીકરણ કરીને તેનો પુનઃઉપયોગ (Reuse) કરવો.
• પ્લાસ્ટિક અને પોલિથિનનો કચરો જમીનમાં ન દાટતાં તેનું રીસાયક્લિંગ (Recycling) કરવું.
• જમીનનું ધોવાણ અને ક્ષાર અટકાવવા ખેતીમાં ટપક પદ્ધતિ અને ફુવારા સિંચાઈ પદ્ધતિ જેવી આધુનિક વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિઓ અપનાવવી.

👉 ઉત્તર :
હવા-પ્રદૂષણ રોકવા માટે નીચે મુજબના અસરકારક ઉપાયો કરવા જોઈએ :
• ઉદ્યોગો અને કારખાનાઓમાંથી નીકળતા ઝેરી ધુમાડા અને રજકણોને રોકવા માટે સ્ક્રબર, ફિલ્ટર્સ અને ઇલેક્ટ્રોસ્ટેટિક પ્રેસિપિટેટર જેવાં ઉપકરણો ફરજિયાત બનાવવાં.
• કોલસો, પેટ્રોલ અને ડીઝલ જેવા અશ્મિભૂત બળતણોનો વિવેકપૂર્ણ ઉપયોગ કરવો.
• પ્રદૂષણમુક્ત સ્વચ્છ ઈંધણ જેવાં કે સી.એન.જી. (CNG), પી.એન.જી. (PNG), એલ.પી.જી. તેમજ સૌરઊર્જા અને પવનઊર્જાનો વપરાશ વધારવો.
• અંગત વાહનોને બદલે જાહેર પરિવહન સેવાઓ (બસ, મેટ્રો, ટ્રેન) નો ઉપયોગ કરવા લોકોમાં જાગૃતિ લાવવી.
• વાહનો માટે પી.યુ.સી. (PUC - Pollution Under Control) ના નિયમોનું કડક પાલન કરાવવું અને વધુમાં વધુ વૃક્ષારોપણ કરવું.

👉 ઉત્તર :
ધ્વનિ-પ્રદૂષણ (ઘોંઘાટ) માનવીના માનસિક અને શારીરિક સ્વાસ્થ્યને નુકસાન કરે છે, તેને અટકાવવા નીચે મુજબના પ્રયત્નો કરવા જોઈએ :
• સિનેમાઘરો, ઓડિટોરિયમ અને જાહેર સભાગૃહોમાં ધ્વનિશોષક પડદા અને સાઉન્ડપ્રૂફ સાધનો લગાવવાં.
• સામાજિક ઉત્સવો, લગ્નપ્રસંગો કે રેલીઓમાં મોટા ડીજે, લાઉડસ્પીકર કે બેન્ડવાજાંનો બિનજરૂરી ઘોંઘાટ ટાળવો.
• તહેવારોની ઉજવણીમાં વધુ અવાજ કરતાં ફટાકડા ફોડવાનું બંધ કરવું.
• શાળા, કોલેજો, અદાલતો અને હોસ્પિટલો પાસે 'નો હોર્ન' (No Horn) અને 'સાઇલન્સ ઝોન' (Silence Zone) નો કડક અમલ કરવો.
• વાહનોમાં બિનજરૂરી હોર્ન ન વગાડવો અને વાહનોનું સમયાંતરે સર્વિસિંગ કરાવવું.
• ઘરમાં ટીવી, રેડિયો અને સંગીતના સાધનોનો અવાજ ધીમો રાખવાની આદત કેળવવી તથા રસ્તાઓ અને કારખાનાઓ આસપાસ વૃક્ષો વાવી અવાજનું શોષણ કરવું (ગ્રીન મફલર).

👉 કારણ :
દરિયામાં ભરતી અને ઓટ થવાનું મુખ્ય કુદરતી કારણ સૂર્ય અને ચંદ્રનું ગુરુત્વાકર્ષણ બળ છે.

સૂર્ય કદમાં ચંદ્ર કરતાં ઘણો મોટો છે, છતાં પૃથ્વીથી ઘણો દૂર છે; જ્યારે ચંદ્ર પૃથ્વીની ખૂબ નજીક હોવાથી તેનું ગુરુત્વાકર્ષણ બળ સમુદ્રજળ પર સૌથી વધુ અસર કરે છે. પૃથ્વી પોતાની ધરી પર ગોળ ફરતી હોવાથી પૃથ્વીનો જે ભાગ ચંદ્રની સામે આવે છે ત્યાં સમુદ્રનું પાણી ખેંચાઈને ઊંચે ચડે છે, જેને 'ભરતી' કહે છે અને તેની સામેના કે વિરુદ્ધ ભાગમાં પાણી પાછું ઓસરે છે, જેને 'ઓટ' કહે છે. આથી દરિયામાં નિયમિતપણે ભરતી-ઓટ થાય છે.

👉 કારણ :
અમાસ અને પૂનમના દિવસે સૂર્ય, ચંદ્ર અને પૃથ્વી ત્રણેય લગભગ એક સીધી રેખામાં આવી જાય છે.

આ સ્થિતિમાં સૂર્ય અને ચંદ્ર બંનેનું ગુરુત્વાકર્ષણ બળ એકબીજા સાથે જોડાઈને સમુદ્રના પાણી પર સંયુક્ત રીતે શક્તિશાળી ખેંચાણ બળ ઊભું કરે છે. આ બંનેના સંયુક્ત ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રભાવથી સમુદ્રનું પાણી સામાન્ય દિવસો કરતાં ખૂબ વધારે ઊંચાઈએ ઊછળે છે, તેથી અમાસ અને પૂનમના દિવસે દરિયામાં મોટી ભરતી (ગુરૂતમ ભરતી) આવે છે. (જ્યારે સુદ અને વદ આઠમે લઘુતમ ભરતી આવે છે).