ધોરણ 7 · સંસ્કૃત સ્વાધ્યાય

1. चित्रपदानि 1

आसन्दः

જવાબ: ખુરશી

स्यूतः

જવાબ: થેલો, બેગ

पत्रभारः

જવાબ: પેપરવેઈટ

समीकरः

જવાબ: ઇસ્ત્રી

भ्रमणभाषः

જવાબ: મોબાઈલ ફોન

पर्वतः

જવાબ: પર્વત

पर्यः

જવાબ: પલંગ

कटः

જવાબ: ચટાઈ, સાદડી

दण्डदीपः

જવાબ: ટ્યુબ લાઈટ

पादपः

જવાબ: વૃક્ષ, ઝાડ

चषकः

જવાબ: પ્યાલો

कन्दकः

જવાબ: દડો

2. चित्रपदानि 2

नौका

જવાબ: હોડી

सम्मार्जनी

જવાબ: સાવરણી

रन्ध्रिका

જવાબ: કાગળમાં કાણાં પાડવાનું મશીન

मापिका

જવાબ: ફુટપટ્ટી

योजिनी

જવાબ: સ્ટેપલર

पत्रपेटिका

જવાબ: ટપાલપેટી

वृक्षशायिका

જવાબ: ખિસકોલી

अग्निपेटिका

જવાબ: માચીસ

निश्रेणिः

જવાબ: નિસરણી

शुचिका

જવાબ: સોય

जपमाला

જવાબ: માળા

तुला

જવાબ: ત્રાજવું

3. चित्रपदानि 3

युतकम्

જવાબ: શર્ટ

उपनेत्रम्

જવાબ: ચશ્મા

ककृतम्

જવાબ: કાંસકો

अर्गलम्

જવાબ: સ્ટોપર

पर्णम्

જવાબ: પાંદડું

व्यजनम्

જવાબ: પંખો

आम्रफलम्

જવાબ: કેરી

गृहम्

જવાબ: ઘર

सङ्गणकम्

જવાબ: કમ્પ્યુટર

दारम्

જવાબ: દરવાજા

फेनकम

જવાબ: સાબુ

वातायनम

જવાબ: બારી

1. मेघो वर्षति तदा किं प्रवहति ?

मेघो वर्षति तदा नीर प्रवहति |

2. कः गोष्ठं गच्छति ?

कृषकः गोष्ठं गच्छति |

3. कृषिक: किं वपति ?

कृषिक: क्षेत्रं बीजम् वपति |

1. वर्षति प्रवहति

तुष्यति, गच्छति, नयति, वहति, कर्षति, वपति, रोहति, फलति, भवति,

1. मेघो वर्षति ___________ गच्छति गोष्ठम् ।

मेघो वर्षति प्रवहति नीरम् ।

तुष्यति कृषकः गच्छति गोष्ठम् ॥

2. रोहति सस्यं ___________ मनुकुलवृद्धिः ।

रोहति सस्यं फलति प्रकामम् ।

भवति समृद्धिः मनुकुलवृद्धिः ॥

1. पक्षी किं वदति ?

पक्षी “कोऽरुक्” इति वदति |

2. पक्षी वने कुत्र उपविशति ?

पक्षी वने वृक्षे उपविशति |

3. वृक्षस्य अधः कः अस्ति ?

वृक्षस्य अधः वैद्यर्षिः वाग्भट्टः अस्ति |

4. ऋषिः किं वदति ?

ऋषिः वदति, ““हितभुक्, मितभुक् ऋतभुक्” अस्ति, सः “अरुक भवति” इति |

5. सन्तुष्टः पक्षी कुत्र आगच्छति ?

सन्तुष्टः पक्षी ऋषिसमीपम् आगच्छति |

1. गच्छति

पृच्छति, ददाति, भवति, उपविशति, वदति, श्रृणोति, करोति, आगच्छति , नमति

1. ઉદાહરણ: पक्षी _____ अटति । (द्वारम्) पक्षी द्वारं द्वारम् अटति ।

(1) भिक्षुकः _____ गच्छति । (गृहम्)

જવાબ: भिक्षुकः गृहं गृहम् गच्छति |

(2) शृगाल: _____ भ्रमति । (वनम्)

જવાબ: शृगाल: वनं वनम् भ्रमति ।

વધુ શોધો

શૈક્ષણિક એપ્લિકેશન

પરીક્ષા સમયપત્રક

શાળા શોધો

(3) नृपः _____ गच्छति । (नगरम्)

જવાબ: नृपः नगरं नगरम् गच्छति ।

(4) साधुः _____ पश्यति । (तीर्थम्)

જવાબ: साधुः तीथँ तीर्थम् पश्यति ।

1. ઉદાહરણ: : पक्षी ____ गच्छति ____उपविशति च । (वनम्, वृक्षः) पक्षी वनं गच्छति वृक्षे उपविशति च ।

(1) छात्र____ गच्छति ____ उपविशति च । (विद्यालय, आसनम्)

જવાબ: छात्र विद्यालयं गच्छति आसने उपविशति च ।

(2) अधिकारी ____ गच्छति ____ उपविशति च । (कार्यालयः, आसन्दः)

જવાબ: अधिकारी कार्यालयं गच्छति आसन्दे उपविशति च ।

(3) भक्त: ____ गच्छति ____ उपविशति च । (मन्दिरम्, पूजास्थानम्)

જવાબ: भक्त: मन्दिरं गच्छति पूजास्थाने उपविशति च ।

વધુ શોધો

સ્ટડી મટીરીયલ શોધો

ટેસ્ટ તૈયાર કરો

કોર્સ શોધો

(4) सिंहः ____ गच्छति ____ उपविशति च । (वनम्, वृक्षतलम्)

જવાબ: सिंहः वनं गच्छति वृक्षतले उपविशति च ।

1. નીચેના શબ્દોનું મોટેથી ઉચ્ચરણ કરો :

आपणिकः , क्रीणातु , पञ्चाशत , दष्ट्वा , गृहपाठलेखनम्‌ , भ्वानभयम्‌ , दंशनस्वभावः , परीक्षणम्‌ , चौरद्वयम्‌ , लुण्ठनम्‌ , रूप्यकाणि , आगत्य , व्यर्थश्रमम्‌ , कृत्रिमदन्तावलिः।

2. નીચેના શબ્દો માટેના સંસ્કૃત શબ્દો શોધો :

(1) ખરીદી - क्रयण

(2) બૅન્ક - वितकोषः

(3) લૂંટ - लुण्ठनम्‌

(4) ટકા - प्रतिशतम्

(5) દુકાનદાર - आपणिकः

3. નીચેનાં વાક્યો કોણ બોલે છે તે કહો :

(9) तर्हिं कृपया द्वे यन््रे ददातु ।

જવાબ : ग्राहकः (ગ્રાહક)

(2) भवतः गृहकार्ये बहवः दोषाः ।

જવાબ : शिक्षकः (શિક્ષક)

(3) श्वानभयं न अनुभवतु ।

જવાબ : गृहस्वामि (ઘરનો માલિક)

(4) व्यर्थश्रमं मा करोतु ।

જવાબ : द्रितीयः चोरः (બીજો ચોર)

4. રેખાંકિત પદોના સ્થાને કૌંસમાં આપેલ શબ્દોનો ઉપયોગ કરી અન્ય વાક્યો બનાવો.

(1) एतत्‌ यंत्र क्रीणातु । (फेनकम्‌, पुस्तकम्‌, फलम्‌,)

જવાબ

एतत्‌ फेनकं क्रीणातु ।

एतत्‌ पुस्तकं क्रीणातु ।

एतत्‌ फलं क्रीणातु ।

(2) सा भोजनं करोति । (दुग्धपानम्‌, दानम्‌, प्रार्थनाम्‌)

જવાબ

सा दुग्धपानं करोति ।

सा दानं करोति ।

सा प्रार्थनां करोति ।

(3) व्यर्थश्रमं मा करोतु । (व्यर्थव्यवहारम्‌, दुर्व्यवहारम्‌, व्यर्थव्ययम्‌)

જવાબ

व्यर्थव्यवहारं मा करोतु ।

दुर्व्यवहारं मा करोतु ।

व्यर्थव्ययं मा करोतु ।

(4) श्वानभयं न अनुभवतु । (चोरभयम्‌, सिंहभयम्‌, अन्धकारभयम्‌)

જવાબ

चोरभयं न अनुभवतु ।

सिंहभयं न अनुभवतु ।

अन्धकारभयं न अनुभवतु ।

5. ઉદાહરણ મુજબ વાક્યરચના કરો: एतत् ______ ______ अस्ति । (यन्त्रम्‌ , क्रयणम्‌) एतत्‌ यन्त्रं क्रयणयोग्यम्‌ अस्ति ।

(1) एतत्‌ ______ ______ अस्ति । (पुस्तकम्‌, पठनम्‌)

જવાબ : एतत् पुस्तकं , पठनयोग्यम् अस्ति ।

(2) एतत्‌ ______ ______ अस्ति । (स्थानम्‌, भ्रमणम्‌)

જવાબ : एतत् स्थानं , भ्रमणयोग्यम् अस्ति ।

(3) एतत्‌ ______ ______ अस्ति । (चलचित्रम्‌, दर्शनम्‌)

જવાબ : एतत् चलचित्रं , दर्शनयोग्यम् अस्ति ।

(4) एतत् ______ ______ अस्ति । (जलम्‌, स्नानम्‌)

જવાબ : एतत् जलं , स्नानयोग्यम् अस्ति ।

6. ઉદાહરણ મુજબ ક્રિયાપદોમાં પરિવર્તન કરો:

भवति - भविष्यति भविष्यामि

वदति - वदिष्यति वदिष्यामि

करोति - करिष्यति करिष्यामि

तरति - तरिष्यति तरिष्यामि

7. આવી બીજી હાસ્યકણિકાઓ શોધો.

1. નીચેના શબ્દોનું મોટેથી ઉચ્ચારણ કરો :

चिर्वं चिर्वं , निवससि , वारयिता , मातापितराविह , खिन्नोऽहम्‌ , बहुधान्यम्‌ , मधुरालापम्‌ ।

2. પક્ષીની સામે યોગ્ય રંગનાં નામનાં જોડકાં જોડો :

हंसः (2) 1 हरितः

कोकिलः (4) 2 श्रेत

शुकः (1) 3 चित्रितः

कपोतः (5) 4 कृष्णः

मयूरः (3) 5 कपोतः

6 पीतः

3. ખાલી જગ્યા પૂરો :

(1) चटकः निडे निवसति ।

(ર) चटकः मधुरानि फलानि खादति ।

(3) चटकः विमले विपुले गगने विहरति ।

(4) चटकः चिर्वं चिर्वं चिर्वं वदति ।

4. ઉદાહરણમાં આપેલ ક્રિયાપદ જેવાં અન્ય ક્રિયાપદો કાવ્યમાંથી શોધીને લખો અને બોલો: ઉદાહરણ : कूजसि , निवससि

डयसे , खादसि , विहरसि , स्वीकुरु , पिब , रट , तोषय , पाठ्य

5. રેખાંકિત શબ્દોના સ્થાને કૌંસમાં આપેલ શબ્દોનો ઉપયોગ કરીને અન્ય વાક્યો બનાવો:

(1) त्वं नीरं पिब । (दुग्धम्‌, रसम्‌, शीतपेयम्‌)

જવાબ

त्वं दुग्धं पिब ।

त्वं रसं पिब ।

त्वं शीतपेयं पिब ।

(2) त्वं चणकं स्वीकुरु । (पुस्तकम्‌, धनम्‌, पारितोषिकम्‌)

જવાબ

त्वं पुस्तकं स्वीकुरु ।

त्वं धनं स्वीकुरु ।

त्वं परितोषिकं स्वीकुरु ।

(3) त्वं चिर्वं चिर्वं वद । (गीतम्‌, श्लोकम्‌, संस्कृतम्‌)

જવાબ

त्वं गीतं वद ।

त्वं श्लोकं वद ।

त्वं संस्कृतं वद ।

1. નીચેના શબ્દોનું મોટેથી ઉચ્ચારણ કરો:

धावनाङ्कफलकम्‌ , चतुर्थक्रीडायाम्‌ , धावनाङ्क , पश्चाशत्‌ , न्यूनाः , पठित्वा , त्रयस्त्रिंशत् , षट्त्रिंशत् ।

2. નીચેના શબ્દસમૂહ વાંચી આપેલા ખાનામાં અંકમાં તથા શબ્દોમાં સંખ્યા લખો:

અંકમાં શબ્દોમાં

1. शिवस्य नेत्राणि 3 त्रीणि

2. पाण्डवाः 5 पञ्च

3. मानवस्य नेत्र 2 द्वे

4. रावणस्य मस्तकानि 10 दश

5. वासराः 7 सप्त

6. त्रयाणां शशकानाः कर्णाः 6 षट्

7. पञ्चशुगालानां पादाः 20 विंशति

3. નીચે આપેલા શબ્દોને અંકમાં લખો.

चतुर्दश - 14

सप्तविंशतिः - 27

त्रयस्त्रिंशत् - 33

अष्टचत्वारिंशत्‌ - 48

नवदश - 19

अष्टात्रिंशत्‌ - 38

पञ्चचत्वारिंशत्‌ - 45

सप्तवश - 17

4. નીચે આપેલા અંકોને શબ્દોમાં લખો.

(1) 14 - चतुर्दश

(2) 25 - पञ्चविंशतिः

(3) 46 - षट्चत्वारिंशत्

(4) 38 - अष्टत्रिंशत्

(5) 40 - चत्वारिंशत्

5. सङ्ख्या

एकम् —1

द्वे —2

त्रीणि—3

चत्वारि —4

पञ्च—5

षट् —6

सप्त —7

अष्ट —8

नव —9

दश —10

एकादश —11

द्वादश—12

त्रयोदश—13

चतुर्दश—14

पञ्चदश—15

षोडश—16

सप्तदश—17

अष्टादश—18

नवदश—19

विंशतिः—20

एकविंशतिः—21

द्वाविंशतिः—22

त्रयोविंशतिः—23

चतुर्विंशतिः—24

पञ्चविंशतिः—25

षड्विंशतिः—26

सप्तविंशतिः—27

अष्टाविंशतिः—28

नवविंशतिः—29

त्रिंशत्—30

एकत्रिंशत्—31

द्वात्रिंशत्—32

त्रयस्त्रिंशत्—33

चतुस्त्रिंशत्—34

पञ्चत्रिंशत्—34

षट्त्रिंशत्—36

सप्तत्रिंशत्—37

अष्टत्रिंशत्—38

नवत्रिंशत्—39

चत्वारिंशत्—40

एकचत्वारिंशत्—41

द्विचत्वारिंशत्—42

त्रिचत्वारिंशत्—43

चतुश्चत्वारिंशत्—44

पञ्चचत्वारिंशत्—45

षट्चत्वारिंशत्—46

सप्तचत्वारिंशत्—47

अष्टचत्वारिंशत्—48

नवचत्वारिंशत्—49

पञ्चाशत्—50

1. નીચેના શબ્દોનું મોટેથી ઉચ્ચારણ કરો:

स्वस्य , शीघ्रम्‌ , तिष्ठतु , विस्मरति , खादितुम्‌ , करुणतया , नेष्यामि , वञ्चकः , पिप्पलवृक्षः , अन्विष्यति , शुगालेन , क्रुध्यति ।

2. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર સંસ્કૃતમાં આપો અને લખો :

(1) अजा कुत्र गच्छति ?

જવાબ : अजा वनं गच्छति ।

(2) कः रोदिति ?

જવાબ : अजाशिशुः रोदिति ।

(3) शृगालः अजाशिशुं दृष्ट्या किम्‌ इच्छति ?

જવાબ : शृगालः अजाशिशुं दृष्ट्या सुकोमलं मासं खादितुम् इच्छति ।

(4) क. वञ्चकः अस्ति ?

જવાબ : शृगालः वञ्चकः अस्ति ।

(5) शिशुमखात्‌ घटनां श्रुत्वा अजा कि करोति ?

જવાબ : शिशुमखात्‌ घटनां श्रुत्वा अजा क्रुध्यति शृगालः प्रहरति च ।

(6) अजा शिशुं कि वदति ?

જવાબ : अजा शिशुं वदति “पुत्र, अपरिचितस्य उपरि कदापि विश्वासः नैव कर्तव्यः” ।

(7) वार्तायाः शीर्षकं किम्‌ ?

જવાબ : वार्तायाः शीर्षकम् विश्वासः नैव कर्तव्यः अस्ति ।

3. નીચેના શબ્દોને સંસ્કૃત ભાષામાં લખો :

(1) લુચ્ચું - वञ्चकः

(2) પીપળાનું ઝાડ - पिप्पलवृक्षः

(3) બકરી - अजा

(4) તરત - शीघ्रम्‌ , त्वरितम्

(5) અજાણ્યો - अपरिचितस्यः

(6) દોડે છે. - धावति

(7) મારવું - प्रहरति

(8) ભાગી જાય છે. - पलायते

4. નીચેનાં વાક્યોને ઘટનાક્રમમાં ગોઠવો. (1) “पुत्र, अपरिचितस्य उपरि कदापि विश्वासः नैव कर्तव्यः” । (2) अजाशिशुः शृगालेन सह गच्छति । (3) पुत्र, अहं बहिः गच्छामि । (4) शुगालः शिशुं पश्यति । (5) “चिन्ता मास्तु, अहं मातुः समीपं नेष्यामि” । (6) सिशुमुखात्‌ घटनां श्रुत्वा अजा क्रुष्यति ।

(1) पुत्र, अहं बहिः गच्छामि ।

(2) शुगालः शिशुं पश्यति ।

(3) “चिन्ता मास्तु, अहं मातुः समीपं नेष्यामि” ।

(4) अजाशिशुः शृगालेन सह गच्छति ।

(5) सिशुमुखात्‌ घटनां श्रुत्वा अजा क्रुष्यति ।

(6) “पुत्र, अपरिचितस्य उपरि कदापि विश्वासः नैव कर्तव्यः” ।

5. પ્રસ્તુત પાઠમાં कर्तव्यः , गमनियः જેવાં રૂપોનો અભ્યાસ કર્યો. ‘આમ કરવું જોઈએ' અથવા ‘આમ થવું જોઈએ' એ અર્થમાં આવાં રૂપો વપરાય છે. ઉદાહરણમાં દર્શાવ્યા મુજબ અન્ય શબ્દોની રચના કરો:

(1) दर्शन - दर्शनीय (દર્શન કરવા યોગ્ય)

(2) गम् - गमनीय (જવા યોગ્ય)

(3) पठ् - पठनिय (પઠન કરવા યોગ્ય)

(4) वन्द् - वन्दनीय (વંદન કરવા યોગ્ય)

(5) पूज् - पूजनीय (પુજન કરવા યોગ્ય)

6. ઉદાહરણ મુજબ કીંસમાંના શબ્દોનો ઉપયોગ કરી વાક્યરચના કરો:

(1) चालः _____ _____ इच्छति । (रोटिका, खाद्‌)

જવાબ : वालः रोटिकां खादितुम्‌ इच्छति ।

(2) छात्रा _____ _____ इच्छति । (पाठ, पठ्)

જવાબ : छात्रा पाठं पठितुम् इच्छति ।

(3) शिक्षकः _____ _____ इच्छति। (कथा, कथय)

જવાબ : शिक्षकः कथां कथयितुम् इच्छति ।

(4) सरला _____ _____ इच्छति । (क्रीडा, क्रीड्‌)

જવાબ : सरला क्रीडा क्रीडितुम् इच्छति ।

(5) प्रणवः _____ _____ इच्छति। (चित्र, स्वय)

જવાબ : प्रणवः चित्रं स्वयितुम् इच्छति ।

7. કૌંસમાં આપેલો પદોને આધારે ખાલી જગ્યા પૂરો : (एकः, एका, एकम्‌)

(1) एकः अश्वः धायति।

(2) एकः बालकः फ्रीडति ।

(3) एका बाला पठति ।

(4) एकम्‌ मन्दिरम्‌ अस्ति।

(5) एका शाला अस्ति।

(6) एकम्‌ चित्रं पश्याभि।

1. कः समयः ? (ઘડિયાળ જોઈને તેની નીચે સમય અંકમાં અને શબ્દમાં લખો.)

(1) 1 : 15 - सपाद-एकवादनम्

(2) 7 : 30 - सार्धसप्तवादनम्

(3) 1 : 45 - पादोनद्विवादनम्

(4) 4 : 30 - सार्धचतुर्वादनम्

(5) 11 : 15 - सपाद-एकादशवादनम्

(6) 5 : 45 - पादोनषट्वादनम्

(7) 10 : 30 - सार्धदशवादनम्

(8) 4 : 45 - पादोनपञ्चवादनम्

2. જોડકાં જોડો : अ ब (1) 4 : 15 सार्धषड्वादनम्‌ (2) 6 : 30 पादोननववादनम्‌ (3) 2 : 45 सपादचतुर्वादनम्‌ (4) 7 : 15 पादोनत्रिवावनम्‌ (5) 8 : 45 सपादसप्तवादनम्‌ सार्धअष्टवादनम्‌

(1) 4 : 15 सपादचतुर्वादनम्‌

(2) 6 : 30 सार्धषड्वादनम्‌

(3) 2 : 45 पादोनत्रिवावनम्‌

(4) 7 : 15 सपादसप्तवादनम्‌

(5) 8 : 45 पादोननववादनम्‌

1. નીચેના શબ્દોનું મોટેથી ઉચ્ચારણ કરો :

शृगालः , बुभुक्षया , पिपासया , श्रान्तः , खिन्नः , दक्षिणतः , स्वेदः , द्राक्षालताम्‌ , दृश्यते , अनुक्षणम्‌ , तन्मुखे , उत्पतति , द्विवारम्‌ , आम्लम्‌ ।

2. નીચે આપેલા પ્રશ્નોના જવાબ માટે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ શોધી તેની સામે ખરાની નિશાની કરો:

(1) शृगालः कुत्र गच्छति ?

शृगालः वनं गच्छति ।

(2) शृगालः किं पश्यति ?

शृगालः द्राक्षाफलं पश्यति ।

(3) द्राक्षाफलं दृष्टवा शुगालः किं करोति ?

शृगालः उत्पतति ।

3. નીચેની કાવ્યપંક્તિઓ પૂર્ણ કરો (1) एकः शृगालः ....... खिन्नः जायते । (2) किं च पश्यति सः ...... रसः जायते ।

(1)

एकः शुगालः ।

एकः शुगालः वनं गच्छति ।

सः वनं गच्छति ।

पिपासा तस्य बुभुक्षा

पिपासया बुभुक्षया वनं गच्छति ।

सः वनं गच्छति ।

कि च करोति सः किं च करोति ?

वामतः पश्यति दश्चिणतः पश्यति

अग्रतः पश्यति पृष्ठतः पश्यति

स्वेदः जायते तुषा जायते ।

इतः गच्छति

किमपि न लभते ।

ततः गच्छति

किमपि न लभते ।

श्रान्तः जायते खिन्नः जायते ।

(2)

कि च पश्यति सः कि च पश्यति ?

पश्यति द्राक्षालताम्‌

सः पश्यति द्राक्षाफलम्‌ ।

उपरि उपरि लतासु

दृश्यते च तत्‌ फलम्‌ ।

अनुक्षणं तन्मुखे रसः जायते ।

4. આ કાવ્યનું અભિનય સહ ગાન કરો :

5. ચિંતન કરો અને ખાલી જગ્યા પૂરો :

(1) रामः सीतायाः वामतः अस्ति । सीता रामस्य दक्षिणतः अस्ति ।

(2) विनयः कृष्णस्य वामतः अस्ति । कृष्णः विनयस्य दक्षिणतः अस्ति ।

(3) वीणायाः अग्रतः शीला अस्ति । शीलायाः पृष्ठतः वीणा अस्ति ।

(4) सुधा झरणायाः अग्रतः अस्ति । झरणा सुधाया; पृष्ठतः अस्ति ।

6. તમારાથી अग्रतः , पृष्ठतः , दक्षिणतः અને वामतः કોણ બેસે છે તે સમજીને વાક્યો લખો. જેમ કે, मम दक्षिणतः सुरेशः उपविशति ।