★ ક્રિયાત્મક સંશોધન (2025-26) • શ્રી લાખાબાવળ કુમાર શાળા, તા.જિ. જામનગર • સંશોધક : ઝાલા રાજેન્દ્રસિંહ પ્રતાપસિંહ • માર્ગદર્શક : ડો. સુરભિ એમ. પંડ્યા (DIET જામનગર) ★
ક્રિયાત્મક સંશોધન • વર્ષ : ૨૦૨૫–૨૬
જિલ્લા શિક્ષણ અને તાલીમ ભવન (DIET), જામનગર
શ્રી લાખાબાવળ કુમાર શાળાના ધોરણ – ૪ ના બાળકો સુવાચ્ય અક્ષર કરવામાં આળસ કરે છે.

પ્રયોજક / સંશોધક

નામ : ઝાલા રાજેન્દ્રસિંહ પ્રતાપસિંહ
હોદ્દો : મ.શિ.
શાળાનું નામ : શ્રી લાખાબાવળ કુમાર શાળા
ગામ : લાખાબાવળ, તા.જિ. જામનગર

માર્ગદર્શક અને પ્રેરક

માર્ગદર્શક : ડો. સુરભિ એમ. પંડ્યા
લૅક્ચરર, આયોજન અને વ્યવસ્થાપન શાખા
પ્રેરક : ડો. સંજયભાઈ જાની
પ્રાચાર્ય, જિલ્લા શિક્ષણ અને તાલીમ ભવન, જામનગર
શ્રી લાખાબાવળ કુમાર પ્રાથમિક શાળા • તા. જામનગર, જિ. જામનગર • ૨૦૨૫–૨૬
ઋણ સ્વીકાર

ગુજરાત રાજ્યમાં પ્રાથમિક શિક્ષણની ગુણવત્તા સુધારવા માટે એસ.એસ.એ. અથાગ પ્રયત્ન કરી રહ્યું છે. શિક્ષણ એ પાયાની અને મૂળભૂત જરૂરિયાત છે. પરંતુ પ્રાથમિક શિક્ષણમાં ઘણી બધી સમસ્યાઓ છે. આ તમામ સમસ્યાઓનું નિવારણ કેળવણી ક્ષેત્રની નાની યોજનારૂપ ક્રિયાત્મક સંશોધનથી થાય છે. કેળવણી અને બાળકની સમસ્યા સુધારવા માટે આ સંશોધન કરવામાં આવે છે. આ સંશોધન એ સહિયારા સર્જનનો સ્નેહભર્યો સરવાળો છે.

શિક્ષણ ક્ષેત્રે અનેક સંશોધન થઈ ગયા છે. આ સંશોધન માટે જેમના તરફથી મને માર્ગદર્શન મળેલ છે તેવા ડૉ. શ્રીમતી સુરભિબેન એમ. પંડ્યા, જિલ્લા શિક્ષણ અને તાલીમ ભવન, જામનગરનો તેમજ શાળાના આચાર્યશ્રી સોજીત્રા દિલીપભાઈ, લાખાબાવળ કુમાર પ્રાથમિક શાળાના મારી સાથે ફરજ બજાવતા તમામ મારા મિત્રોનો આ તબક્કે આભાર માનું છું. આ કાર્યમાં જેમનો સૌથી વધુ સહારો મળ્યો છે તેવા લાખાબાવળ કુમાર પ્રાથમિક શાળાના ધોરણ – ૪ ના વિદ્યાર્થીઓનો હું આભાર માનું છું.

આભાર સહ...
માર્ચ – ૨૦૨૫ / ૨૦૨૬ • ઝાલા રાજેન્દ્રસિંહ પ્રતાપસિંહ
હોદ્દો – મ.શિ. • શ્રી લાખાબાવળ કુમાર શાળા, ગામ – લાખાબાવળ, જિ. જામનગર

અનુક્રમણિકા
ક્રમવિગતપૃષ્ઠ નંબર
1.1પ્રાસ્તાવિક6
1.2સમસ્યા6
1.3સમસ્યાનું ક્ષેત્ર6
1.4અભ્યાસના હેતુઓ7
1.5ઉત્કલ્પના7
1.6પદોની વ્યવહારુ વ્યાખ્યા7
1.7સમસ્યાના સંભવિત કારણો8
1.8પ્રયોગકાર્યની રૂપરેખા8
1.9ઉપકરણ સંરચના10
1.10અભ્યાસની પ્રાયોગિક યોજના અને પ્રયોગકાર્યનું અમલીકરણ11
1.11માહિતી એકત્રીકરણ11
1.12માહિતી પૃથક્કરણ11
1.13માહિતીનું અર્થઘટન16
1.14તારણો17
1.15ફલિતાર્થ / અનુકાર્ય17
1.16સંદર્ભ સૂચી18
પરિશિષ્ટ ૧ : શાળાના આચાર્યને પત્ર20
પરિશિષ્ટ ૨ : પૂર્વ કસોટી21
પરિશિષ્ટ ૩ : તુલનાત્મક ચાર્ટ23
પરિશિષ્ટ ૪ : આધારો24
સારણી સૂચી
સારણી ક્રમવિગતપૃષ્ઠ નંબર
સારણી – ૧અવલોકન ફોર્મનો નમૂનો10
સારણી – ૨અવલોકન પ્રાપ્તાંકો12
આલેખ – ૧પૂર્વ અવલોકન ચાર્ટ14
આલેખ – ૨ઉત્તર અવલોકન ચાર્ટ15
આલેખ – ૩પૂર્વ અવલોકન અને ઉત્તર અવલોકન23
ક્રિયાત્મક સંશોધનની વ્યાખ્યા, લક્ષણો અને મહત્વ

સંશોધનનો અર્થ :- કોઈપણ ક્ષેત્રે ઊભી થયેલી વિવિધ સમસ્યાઓની તલસ્પર્શી સમજ કેળવી તેના ઉપયોગ વિશે વિચારી શકાય તેવી પ્રયુક્તિ એટલે સંશોધન. “સંશોધન એટલે સત્ય શોધવાની પ્રક્રિયા.”

“ક્રિયાત્મક સંશોધન એ કેળવણી ક્ષેત્રની નાની સિંચાઈ યોજના છે.” — ડૉ. ગુણવંત શાહ
“સંશોધન એ ચકાસી શકાય તેવી સંપૂર્ણ વિશ્વસનીય માહિતી પૂરી પાડવાની પદ્ધતિ છે.” — જ્યોર્જ મોલે
“પૂર્વગ્રહ કે પક્ષપાત વગર વૈજ્ઞાનિક અને પરલક્ષી દ્રષ્ટિથી જે સંશોધનો પ્રશ્નોના કોયડાઓના ઉકેલ માટે થાય તેને ક્રિયાત્મક સંશોધન કહી શકાય.” — ડૉ. સ્ટીફન કોરે
“પોતાના કાર્યમાં વણઉકેલ્યા પ્રશ્નોના ઉકેલ મેળવવા અને પોતાના કાર્યને સુધારવા વ્યક્તિ કે જૂથ પોતાના કાર્યનો પદ્ધતિસર અભ્યાસ કરે તેને ક્રિયાત્મક સંશોધન કહી શકાય.” — જાન ફાન્ટેક

ટૂંકમાં કહીએ તો “ક્રિયાત્મક સંશોધન” એ શિક્ષકોનું, શિક્ષકો માટેનું અને શિક્ષકો દ્વારા થતું સંશોધન કાર્ય છે.

ક્રિયાત્મક સંશોધનના લક્ષણો :
  1. ક્રિયાત્મક સંશોધન શાળા કે વર્ગની સમસ્યાના તાત્કાલિક ઉકેલ હોય છે.
  2. ક્રિયાત્મક સંશોધન વૈજ્ઞાનિક ઢબે હાથ ધરાય છે.
  3. ક્રિયાત્મક સંશોધન માટેની સમસ્યાનું સ્વરૂપ સાદું હોય છે અને તેનું ક્ષેત્ર મર્યાદિત હોય છે.
  4. ક્રિયાત્મક સંશોધન ઉપચારાત્મક કાર્યના ભાગ સ્વરૂપે હાથ ધરાતું વૈજ્ઞાનિક સંશોધન છે.
  5. ક્રિયાત્મક સંશોધનમાં અન્ય શિક્ષકો અને આચાર્યના સહકારથી સફળતા પ્રાપ્ત થાય છે.
  6. ક્રિયાત્મક સંશોધન ભવિષ્યના વિશાળ સંશોધન માટે ઉત્કલ્પના પૂરી પાડે છે.
ક્રિયાત્મક સંશોધનનું મહત્વ :
  • શાળા કે વર્ગખંડની રોજબરોજની સમસ્યાઓમાં તાત્કાલિક અને યોગ્ય ઉકેલ લાવવા માટે ઉપયોગી છે.
  • શિક્ષક અને આચાર્યમાં કેટલાક ગુણોનો વિકાસ કરવા માટે ઉપયોગી છે.
  • શિક્ષકોને સંશોધક બનવાની તક આપવા માટે ઉપયોગી છે.
  • ક્રિયાત્મક સંશોધનનાં તારણોના આધારે મોટા સંશોધન હાથ ધરી શકાય છે.
  • ક્રિયાત્મક સંશોધન શાળામાં વર્તન-પરિવર્તન, નવા વિચાર અને નવીન પ્રયોગો કરવા માટે ઉપયોગી છે.
  • આ પ્રકારના સંશોધનનાં પરિણામો શિક્ષકો, આચાર્ય અને વિદ્યાર્થીઓ માટે ઉપયોગી બને છે.
  • ક્રિયાત્મક સંશોધન એ શિક્ષકોમાં વૈજ્ઞાનિકતાનો ગુણ કેળવવામાં ઉપયોગી બને છે.
1.1 પ્રાસ્તાવિક

પોતાના કાર્યના વણઉકેલ્યા પ્રશ્નોના ઉકેલ મેળવવા માટે અને પોતાના કાર્યને સુધારવા વ્યક્તિ કે જૂથ પોતાના કાર્યનો પદ્ધતિસરનો અભ્યાસ કરે તેને ક્રિયાત્મક સંશોધન કહી શકાય. સૌ પ્રથમ આનો ખ્યાલ ઈ.સ. ૧૯૫૭ માં સ્ટીફન કોરેએ આપ્યો.

શૈક્ષણિક સંશોધન શિક્ષણની ઈમારતનો પાયો છે. વર્ગમાં શિક્ષણકાર્ય કરતાં કે શાળામાં વિદ્યાર્થીઓનું અવલોકન કરતાં શિક્ષક કેટલીક મૂંઝવણ અનુભવે છે. આ મૂંઝવણોનો વૈજ્ઞાનિક રીતે અભ્યાસ કરી તેમનો ઉકેલ લાવવાનો ઉપયોગી માર્ગ ક્રિયાત્મક સંશોધન વડે પ્રાપ્ત થાય છે. સંશોધન શબ્દ જ કંઈ નવું કરવાનું કે નવું વિચારવાનું સૂચન કરે છે.

1.2 સમસ્યા :

લાખાબાવળ કુમાર શાળાના ધોરણ – ૪ ના બાળકો સુવાચ્ય અક્ષર કરવામાં આળસ કરે છે.

પ્રસ્તુત ક્રિયાત્મક સંશોધન જામનગર જિલ્લા પંચાયત સંચાલિત જામનગર તાલુકામાં આવેલી શ્રી લાખાબાવળ કુમાર શાળાના ધોરણ – ૪ ના વિદ્યાર્થીઓને સમસ્યા તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યા.

1.3 સમસ્યાનું ક્ષેત્ર :

પ્રસ્તુત ક્રિયાત્મક સંશોધન જામનગર જિલ્લા પંચાયત સંચાલિત જામનગર તાલુકાના લાખાબાવળ ગામમાં આવેલી શ્રી લાખાબાવળ કુમાર પ્રાથમિક શાળાના ધોરણ – ૪ ના સુવાચ્ય અક્ષર કરવામાં સમસ્યા ધરાવતા ૩૦ વિદ્યાર્થીઓ પૂરતું સીમિત છે.

1.4 અભ્યાસના હેતુઓ :
  • સુવાચ્ય અક્ષરલેખન પ્રત્યે રસ વિકસાવવો.
  • આળસ ઘટાડવી.
  • નિયમિત લેખન પ્રેક્ટિસ વિકસાવવી.
  • સુંદર અને સ્વચ્છ લખાણની ટેવ પાડવી.
  • શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓમાં મનોરંજન અને ઉત્સાહ વધારવા પ્રયાસ હાથ ધરવો.
  • આત્મવિશ્વાસ વધારવો.
1.5 ઉત્કલ્પના :

સંશોધક માટે ઉત્કલ્પના એ દીવાદાંડી રૂપ હોય છે. સમસ્યા વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિકોણથી સમજવા માટે ઉત્કલ્પના રચવી અનિવાર્ય છે. પ્રસ્તુત સંશોધનની ઉત્કલ્પનાઓ આ પ્રમાણે હતી :

  • લેખનકાર્ય અઘરું લાગે છે.
  • લેખનકાર્ય કરવામાં રસરુચિ ઉત્પન્ન થાય તો તે વધુ જિજ્ઞાસુ થઈ શકે.
  • વિદ્યાર્થીઓમાં લેખનકાર્ય ખોટું પડશે તેનો ડર હશે.
  • વિદ્યાર્થીઓને લેખન કરવામાં વધુ રસ કેળવવા તેમને વર્ગખંડ બહાર ભણાવી શકાય.
  • વિદ્યાર્થીઓને લેખનકાર્ય નિયમિત આપી નિયમિત લખે તેવો પ્રયત્ન કરી શકાય.
  • જો વિદ્યાર્થીઓ સામાજિક પ્રસંગોમાં ભાગ ભજવે તો કુટુંબના અરસપરસ સંબંધોની સમજ કેળવી શકે છે.
  • લેખન આપવામાં શિક્ષકની પદ્ધતિમાં કચાશ હોવાથી.

પ્રાથમિક પૂર્વધારણાઓ :

  • બાળકોને મનગમતું લેખન આપી શકાય.
  • વાલીઓ સાથે મીટિંગ કરીને સમસ્યા ઉકેલી શકાય.
1.6 પદોની વ્યવહારુ વ્યાખ્યા :
  • જાણી જોઈને.
  • સજાગ રીતે જાણતા-જોઈતા લેખન સારી રીતે ન લખવું.
  • વારંવાર સારા અક્ષર ન કરવા.
  • દરરોજ લેખનકાર્ય ન કરવું.
1.7 સમસ્યાના સંભવિત કારણો :
ક્રમ સંભવિત કારણો આધાર સંશોધક એમાં શું કરી શકે? અગ્રતા ક્રમ
હકીકત ધારણા હા ના
1વિદ્યાર્થીઓને લેશન પ્રત્યે અણગમો હશે√√1
2વિદ્યાર્થીને વિષય પ્રત્યે બેદરકારી છે√√2
3લેખનકાર્ય વિશેની માહિતીનો અભાવ√√3
4જાણી જોઈને√√4
5વિદ્યાર્થીના ઘરનું વાતાવરણ યોગ્ય ન હોય√√5
6વિદ્યાર્થીના માતા-પિતા ભણેલા ન હોય√√6
7શિક્ષકનું વલણ√√7
8વાલી તરફથી શૈક્ષણિક જરૂરિયાત નબળી હોવાના કારણે√√8
9શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓનો અભાવ√√9
10વિદ્યાર્થીની અનિયમિત હાજરીને કારણે√√10
11શાળાના નિયમો અને શિસ્તનો અભાવ√√11
12વિદ્યાર્થીઓ કુટુંબના સભ્યો વચ્ચે લાગણીનો અભાવ√√12
1.8 પ્રયોગકાર્યની રૂપરેખા :

પ્રયોજકના મત મુજબ આ સંશોધન કાર્ય માટે ૭ દિવસનો સમય નક્કી કરેલ હતો. તેમાં વિષયવસ્તુની પાયાની બાબતોના દ્રઢીકરણ માટે ૪ દિવસ અને વર્કશીટની કામગીરી ૩ દિવસ નક્કી કર્યા. તબક્કાની શરૂઆત કરતા પહેલા અન્ય શિક્ષક મિત્રોની મદદથી વર્કશીટ વિશેની સમજ આપવામાં આવી હતી. સંશોધકે કાર્યક્રમના અમલીકરણ માટે એક અઠવાડિયાનો સમયગાળો ફાળવ્યો હતો.

સારણી – ૧ (પ્રયોગકાર્ય આયોજન)
ક્રમમુદ્દાપ્રવૃત્તિપ્રયુક્તિતાસ
1પૂર્વ કસોટીકસોટીલેખન45 મિનિટ
2બાળકોને લેખનની સંકલ્પનાની સમજ તેમજ લેખન વિશેની સમજ આપવામાં આવી.ચાર્ટનિદર્શન1 તાસ (60 મિનિટ)
3વિદ્યાર્થીઓને અક્ષરના વળાંક અને ટપકાંવાળા મૂળાક્ષર.TLMનિદર્શન1 તાસ (60 મિનિટ)
4વિદ્યાર્થીઓ રસમય રીતે લખી શકે તે માટેની વર્કશીટ.બ્લેક બોર્ડ, ચાર્ટચર્ચા2 તાસ (60 મિનિટ)
5વિદ્યાર્થીઓ વર્ગખંડમાં રસ લે તે માટે અનુલેખન માટેની વર્કશીટ.બ્લેક બોર્ડ, ચાર્ટચર્ચા1 તાસ (60 મિનિટ)
6વિદ્યાર્થીઓના જૂથ બનાવી તેમને અંદરોઅદર વર્કશીટ પૂર્ણ કરવા માટે પ્રવૃત્તિ કરાવી અને શિક્ષક દ્વારા દરેક જૂથને સમયાંતરે માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું.જૂથ ચર્ચાજૂથ ચર્ચા2 તાસ (60 મિનિટ)
7ઉત્તર કસોટીકસોટીલેખન45 મિનિટ
1.9 ઉપકરણ સંરચના : (અવલોકન ફોર્મ)

પ્રસ્તુત સમસ્યાના નિવારણ માટે પ્રયોજક દ્વારા અવલોકન ચાર્ટની રચના કરવામાં આવી હતી.

ક્રમબાળકો સુવાચ્ય અક્ષરે ન લાવવાના કારણોપ્રતિભાવ (હા/ના/કદાચ)ટિપ્પણી
૧. બાળકોના લેખન પ્રત્યેના વલણ
1વિદ્યાર્થીઓને લેખન પ્રત્યે અણગમો હશે
2લેખનને બાળક ભારરૂપ માને છે.
3લેખન કરવાનું ભૂલી જાય છે અથવા અવગણે છે.
4માતા-પિતા યાદ અપાવ્યા પછી જ લેખન કરે છે.
5લેખન સમયસર પૂર્ણ કરે છે.
6લેખન માટે નવી રમતો શોધે છે. જેમ કે રમતો કે સંગીત સાથે.
૨. લેખનકાર્ય કરતી વખતે બાળકની વર્તનશૈલી
1બાળક લેખન કરતી વખતે એકાગ્ર રહે છે.
2અન્ય પ્રવૃત્તિની જેમ મોબાઈલ, ટીવી અને રમતો વચ્ચે લેખન કરતો હોય છે.
3લેખનમાં રસ દાખવે છે અને પ્રશ્નો પૂછે છે.
4શિક્ષક કે વાલીઓને લેખનકાર્ય સમજાવવામાં સહાય માંગે છે.
5સહપાઠીઓની મદદ લઈને લેખનકાર્ય પૂર્ણ કરે છે.
૩. લેખનકાર્યના અવરોધો
1મોબાઈલ અને ટીવી લેખન માટે વિક્ષેપ પડે છે.
2લેખનકાર્ય કરતાં પહેલા અને પછી થાક અનુભવે છે.
3માતા-પિતાની સહાય વગર લેખનમાં મુશ્કેલી અનુભવે છે.
4વર્ગખંડમાં શીખેલા પાઠની સમજાવટ કરવામાં મુશ્કેલી અનુભવે છે.
5મિત્ર સાથે મળીને લેખનકાર્ય કરવાથી વધુ અસરકારક લાગે છે.
૪. લેખનકાર્ય પ્રત્યેની પ્રેરણા અને સુધારણા માટેના પ્રયાસો
1બાળકોને લેખનકાર્ય માટે ઈનામ તેમજ પ્રોત્સાહન મળે છે.
2શિક્ષક લેખનને રસપ્રદ બનાવવા નવી પદ્ધતિઓ અપનાવે છે.
3વાલીઓ લેખનકાર્ય માટે સમય નિયત કરે છે.
4લેખનકાર્યને રમતરૂપે કે કૃતિશીલ બનાવવામાં આવે છે.
1.10 અભ્યાસની પ્રાયોગિક યોજના અને અમલીકરણ :

અભ્યાસની પ્રાયોગિક યોજના એવી પ્રક્રિયાની રૂપરેખા પ્રદાન કરે છે જેમાં સંશોધન પદ્ધતિઓ, સમયસૂચિ અને જરૂરી સાધનોનો સમાવેશ થાય છે :

  • સંશોધન પદ્ધતિ અને ગુણાત્મક સંશોધન
  • વિદ્યાર્થીઓના વર્તનનું અવલોકન
  • શિક્ષકો અને વાલીઓ સાથે ચર્ચા
  • વર્ગમાં શૈક્ષણિક વાતાવરણનું વિશ્લેષણ
  • વિદ્યાર્થીઓની લેખનકાર્ય કરવાની સંખ્યા અને સમયગાળો માપવા માટે આંકડાકીય ડેટા એકઠો કરવો
  • અન્ય ધોરણના વિદ્યાર્થીઓની તુલના કરવી
1.11 માહિતી એકત્રીકરણ :

માહિતી એકત્રીકરણ એ ક્રિયાત્મક સંશોધનનો મહત્વપૂર્ણ તબક્કો છે. વિદ્યાર્થીઓમાં સુવાચ્ય અક્ષર પ્રત્યેની આળસ અને તેની પાછળના કારણો જાણવા માટે બાળકોની પૂર્વ કસોટી લઈ મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું હતું. મૂલ્યાંકનના મુદ્દા : અક્ષરનો આકાર, લીટીમાં ગોઠવણી, અંતર, શબ્દ સ્પષ્ટતા, સ્વચ્છતા. પરિણામ પરથી જાણવા મળ્યું કે મોટા ભાગના વિદ્યાર્થીઓના અક્ષરો અસ્પષ્ટ અને ગોઠવણી વિનાના હતા.

1.12 માહિતીનું પૃથક્કરણ :

કોઈ પણ સંશોધન કોઈ ચોક્કસ હેતુપૂર્વક થયેલ હોય છે. આથી સંશોધનના હેતુઓ સિદ્ધ થયા કે કેમ ? અથવા કેટલા અંશે સિદ્ધ થયા છે ? તે જાણવા માટે પ્રાપ્ત માહિતીનું પૃથક્કરણ કરવું જરૂરી બને છે.

પ્રસ્તુત સમસ્યાના સમાધાન માટે પ્રયોજક દ્વારા સમસ્યાના અવલોકન અને ચર્ચા બાદ નીચે મુજબનું પૃથક્કરણ કરવામાં આવ્યું (ઉતાવળમાં લખનાર, ધીમા પણ અસુવાચ્ય લખનાર, પ્રયત્નશીલ પરંતુ માર્ગદર્શનની જરૂર, કોઈક દિવસ લેશન લાવતા) :

ક્રમકારણવિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા
1પ્રેક્ટિસનો અભાવ9
2ધીરજનો અભાવ9
3મોબાઈલ / ટીવીનો ઉપયોગ7
4હાથની પકડ / ગતિમાં સમસ્યા5
સારણી – ૨ : કસોટી અંગેની વિગત (અવલોકન પ્રાપ્તાંકો - કુલ ગુણ ૨૫)
ક્રમ વિદ્યાર્થીનું નામ પૂર્વ અવલોકન પ્રાપ્તાંક ઉત્તર અવલોકન પ્રાપ્તાંક તફાવત પ્રાપ્તાંક ડિલીટ
કુલ સરવાળો (વિદ્યાર્થી: 30 | કુલ ગુણ: 750) 600 649 +49
આલેખ – ૧ : પૂર્વ અવલોકનની આલેખાત્મક રજૂઆત
આલેખ – ૨ : ઉત્તર અવલોકનની આલેખાત્મક રજૂઆત
1.13 માહિતીનું અર્થઘટન :

પ્રયોજક દ્વારા પ્રયોગકાર્યના અમલીકરણ, માહિતીનું એકત્રીકરણ અને પૃથક્કરણ બાદ નીચે મુજબનું અર્થઘટન કરવામાં આવ્યું હતું :

  • વિદ્યાર્થીઓના વર્તનનું વિશ્લેષણ.
  • લેશન લાવનાર બાળકોને પ્રોત્સાહન આપવું જોઈએ.
  • શિક્ષકોના અભિપ્રાયનું વિશ્લેષણ.
  • બાળકોને શિક્ષણકાર્યમાં વધુ પ્રવૃત્ત રાખવા જોઈએ.
  • વાલીઓના અભિપ્રાયનું વિશ્લેષણ — જો લેશન વધુ આપવામાં આવે છે તો તેનું પ્રમાણ ઘટાડવું જોઈએ.
  • બાળકોને પ્રવૃત્તિ આધારિત લેખનકાર્ય આપવું જોઈએ.
પ્રિ ટેસ્ટના આધારે અર્થઘટન (કોષ્ટક – ૦૧)
ક્રમવિદ્યાર્થીની સંખ્યાકુલ ગુણમેળવેલ ગુણટકાવારી
13075060080.00 %

ઉપરોક્ત માહિતીના આધારે જાણવા મળ્યું કે પ્રયોગ કે પ્રવૃત્તિ ફક્ત નિદર્શનથી બાળકો પ્રયોગ પદ્ધતિ લખવામાં અને પ્રવૃત્તિ આધારિત પ્રશ્નોના જવાબ આપવામાં ભૂલ કરે છે.

પોસ્ટ ટેસ્ટના આધારે અર્થઘટન (કોષ્ટક – ૦૨)
ક્રમવિદ્યાર્થીની સંખ્યાકુલ ગુણમેળવેલ ગુણટકાવારી
13075064986.53 %

ઉપરોક્ત માહિતીના આધારે જાણવા મળ્યું કે પ્રયોગ કે પ્રવૃત્તિના ફક્ત નિદર્શનના બદલે બાળકો જાતે પ્રયોગ કે પ્રવૃત્તિ કરે ત્યારે બાળકોના લેખનમાં નોંધપાત્ર સુધારો જણાઈ આવેલ છે.

1.14 તારણો :
  • ધોરણ – ૪ ના કેટલાક વિદ્યાર્થીઓમાં સુવાચ્ય અક્ષર લખવાની યોગ્ય ટેવ વિકસિત થઈ નથી.
  • વિદ્યાર્થીઓ ઝડપથી લખવાની ઉતાવળમાં અક્ષરનો આકાર, અંતર અને સમાનતા જાળવી શકતા નથી.
  • નિયમિત હસ્તલેખન અભ્યાસના અભાવે અક્ષર રચનામાં ગેરસમજ અને બેદરકારી જોવા મળે છે.
  • ઘરે હસ્તલેખન માટે પ્રોત્સાહન અને માર્ગદર્શનની અછત પણ એક મહત્વનું કારણ છે.
  • કેટલાક વિદ્યાર્થીઓમાં લેખન પ્રત્યે રસ ઓછો હોવાથી તેઓ કાર્ય અધૂરું કે ઉડાઉ રીતે કરે છે.
  • પ્રેરણા, પ્રોત્સાહન અને પ્રશંસા મળતા વિદ્યાર્થીઓમાં સુધારો જોવા મળ્યો.
  • સુલેખન સ્પર્ધા, દૈનિક ૧૦ મિનિટનો લેખન અભ્યાસ અને આદર્શ નમૂના બતાવવાથી નોંધપાત્ર ફેરફાર થયો.
  • શિક્ષક દ્વારા વ્યક્તિગત માર્ગદર્શન અને ભૂલસુધારણા આપતા વિદ્યાર્થીઓમાં આત્મવિશ્વાસ વધ્યો.
  • નિયમિત અવલોકન અને મૂલ્યાંકનથી વિદ્યાર્થીઓમાં જવાબદારીની ભાવના વિકસિત થઈ.
  • સંશોધન દરમિયાન મોટાભાગના વિદ્યાર્થીઓના અક્ષરમાં સ્પષ્ટ સુધારો જોવા મળ્યો.
  • હસ્તલેખન સુધારવા માટે સતત અભ્યાસ, પ્રેરણા અને માતા–પિતાનો સહયોગ આવશ્યક છે.
  • યોગ્ય શિક્ષણ પદ્ધતિ અને આયોજનબદ્ધ પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા વિદ્યાર્થીઓની આળસમાં ઘટાડો શક્ય છે.
1.15 ફલિતાર્થ / અનુકાર્ય :
  • પૂર્વ કસોટી મુજબ મોટાભાગના વિદ્યાર્થીઓના અક્ષરો અસ્પષ્ટ અને અસમ હતા, પણ અનુસંધાન પછી તેમાં નોંધપાત્ર સુધારો નોંધાયો.
  • નિયમિત ૧૦–૧૫ મિનિટના હસ્તલેખનના અભ્યાસથી વિદ્યાર્થીઓની લખાણ ગતિ અને સ્વચ્છતા બંનેમાં સંતુલન આવ્યું.
  • સુલેખન સ્પર્ધા, આદર્શ નમૂના અને પ્રશંસા પદ્ધતિથી વિદ્યાર્થીઓમાં લેખન પ્રત્યે ઉત્સાહ વધ્યો.
  • વ્યક્તિગત માર્ગદર્શન મળતા નબળા વિદ્યાર્થીઓમાં ખાસ સુધારો જોવા મળ્યો.
  • વિદ્યાર્થીઓમાં આત્મવિશ્વાસ અને જવાબદારીની ભાવના વિકસિત થઈ.
  • હસ્તલેખન સુધારણા પ્રવૃત્તિઓથી વર્ગખંડનું શૈક્ષણિક વાતાવરણ વધુ સકારાત્મક બન્યું.
1.16 સંદર્ભ સૂચી :
  • ડો. બી. એ. મહેતા (૨૦૨૩) — સંશોધન માર્ગદર્શિકા
  • વી. પી. મહેતા (૨૦૨૩) — ક્રિયાત્મક સંશોધન
પરિશિષ્ટ – ૧ : શાળાના આચાર્યશ્રીને મંજૂરી પત્ર
નામ : ઝાલા રાજેન્દ્રસિંહ પ્રતાપસિંહ
હોદ્દો : મ.શિ.
શાળાનું નામ : શ્રી લાખાબાવળ કુમાર શાળા
ગામ : લાખાબાવળ
તારીખ : ૫-૨-૨૦૨૬

પ્રતિ,
આચાર્યશ્રી,
શ્રી લાખાબાવળ કુમાર શાળા,
જામનગર.

નમસ્કાર,

માનનીય શ્રી,

સવિનય સાથ આપને જણાવવાનું કે હું લાખાબાવળ કુમાર શાળામાં મ.શિ. તરીકે ફરજ બજાવું છું. હાલ “શ્રી લાખાબાવળ કુમાર શાળાના ધોરણ – ૪ ના બાળકો સુવાચ્ય અક્ષર કરવામાં આળસ કરે છે.” એ વિષય પર સંશોધન કાર્ય હાથ ધરેલ છે. આ અન્વયે આપણી શાળામાં સંશોધનને અનુરૂપ પ્રયોગકાર્ય હાથ ધરવા માટે આપની મંજૂરી આપવા નમ્ર વિનંતી.

આપના પૂર્વ-સહયોગની અપેક્ષા સહ,

આપનો વિશ્વાસુ,
✍️ સહીનો ફોટો
અપલોડ કરવા ક્લિક કરો
ઝાલા રાજેન્દ્રસિંહ પ્રતાપસિંહ
મ.શિ., શ્રી લાખાબાવળ કુમાર શાળા, લાખાબાવળ
પરિશિષ્ટ – ૨ : પૂર્વ કસોટી (પ્રશ્નપત્ર)
શ્રી લાખાબાવળ કુમાર શાળા તા.જિ. જામનગર
ક્રિયાત્મક સંશોધન પૂર્વ કસોટી • સંશોધક : ઝાલા રાજેન્દ્રસિંહ પી.
વિદ્યાર્થીનું નામ : ......................................................................................
તારીખ : ........................... ધોરણ : ............ હા.નં. : ............ સમય : ૪૫ મિનિટ
પ્રશ્ન12345કુલ
ગુણ5555525
મે. ગુણ

પ્રશ્ન ૧. નીચે આપેલા મૂળાક્ષર સારા અક્ષરે લખો. (ગુણ – ૫)

કખગઘચ
મનયક્ષઅ

પ્રશ્ન ૨. નીચે આપેલા શબ્દો સારા અક્ષરે લખો. (ગુણ – ૫)

સહકાર
મહેનત
આવકાર
તહેવાર
સામાજિક

પ્રશ્ન ૩. નીચે આપેલા વાક્યો સારા અક્ષરે લખો. (ગુણ – ૫)

1અમારા ગામમાં એક નદી છે.
2ભારત મારો દેશ છે.
3આકાશમાં તારા ચમકે છે.
4બાળકો રમત રમે છે.
5ચોમાસામાં વરસાદ પડે છે.

પ્રશ્ન ૪. નીચે આપેલો ફકરો સારા અક્ષરે લખો. (ગુણ – ૫)

અમારા ગામનું નામ લાખાબાવળ છે. લાખાબાવળ ગામ જામનગર તાલુકામાં આવેલું છે. અમારા ગામમાં એક ગ્રામપંચાયત આવેલી છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળાઓ પણ આવેલી છે. લાખાબાવળ ગામમાં એક આરોગ્યકેન્દ્ર પણ આવેલું છે. ગામમાં રસ્તા અને પાણીની સુવિધા છે. ગામના લોકો ખેતીકામ અને ઈંટોના વ્યવસાય સાથે જોડાયેલા છે. લોકો સંપીને હળીમળીને રહે છે.

.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................

પ્રશ્ન ૫. નીચે આપેલા શ્રુતલેખન / વાક્યો સારા અક્ષરે લખો. (ગુણ – ૫)

.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
પરિશિષ્ટ – ૩ : તુલનાત્મક ચાર્ટ (આલેખ – ૩)
આલેખ – ૩ : પૂર્વ અવલોકન અને ઉત્તર અવલોકન તુલનાત્મક ચાર્ટ (૩૦ વિદ્યાર્થીઓ)
પરિશિષ્ટ – ૪ : આધારો (પ્રવૃત્તિના ફોટોગ્રાફ્સ)
📷
ફોટો – ૧ ઉમેરવા ક્લિક કરો
(વર્ગખંડ લેખન પ્રવૃત્તિ)
📷
ફોટો – ૨ ઉમેરવા ક્લિક કરો
(વર્ગખંડ લેખન પ્રવૃત્તિ)
📷
ફોટો – ૩ ઉમેરવા ક્લિક કરો
(હસ્તલેખન અભ્યાસ)
📷
ફોટો – ૪ ઉમેરવા ક્લિક કરો
(જૂથ પ્રવૃત્તિ / વર્કશીટ)